Ýslam coðrafyasýnýn doðusunda yer alan ve tarih boyunca Türklerin yaþamýþ olduðu Doðu Türkistan bölgesi, günümüzde Müslümanlarýn iþgale karþý mücadelelerini sürdürdükleri coðrafyalar arasýnda müstesna bir yer tutmaktadýr. Tarih boyunca iþgal ve saldýrýlara maruz kalmýþ olan Doðu Türkistan, Ýpek yolunun üzerinde olduðu için ticari olarak her zaman önemli bir noktada olmuþ ve bu sebeple sömürgecilerin sürekli hedefleri arasýnda yer almýþtýr.

Tarihi M.Ö. 200'lü yýllara (Göktürkler ve Hunlar dönemine) kadar dayanan Türkistan topraklarý, tarihin ilk dönemlerinden beri Türklerin ana yurdu, bin yýldan beri de Ýslam topraðýdýr. Araþtýrmacýlar tarafýndan tarihin ilk medeniyet merkezlerinden biri olduðu belirtilen Doðu Türkistan, jeo-stratejik konumu itibariyle Batý ve Doðu kültürlerinin kaynaþtýðý bir alan olmuþtur. Tarih boyunca büyük imparatorluklara ev sahipliði yapan bu topraklar, Halife Abdülmelik Mervan döneminde Türklerin kendi rýzalarý ile Ýslam'ý kabul ediþinden sonra Ýslam âleminin ayrýlmaz bir parçasý haline gelmiþtir. Özellikle Hakan Satuk Buðra'nýn Ýslam'ý kabul etmesinin ardýndan 751- 1216 yýllarý arasýndaki dönem Doðu Türkistan'ýn altýn devri olarak bilinir. Medreseleri ve öðretim kurumlarý ile ünlenen Türkistan, bu dönem boyunca dünyanýn dört bir yanýndan gelen öðrencileri misafir etmiþ, tarihe yön veren devlet ve bilim adamlarý yetiþtirmiþtir. Bu bölgeden dünyanýn dört bir yanýna göç eden Türkler ise Ýslam'ý dünyanýn çeþitli ülkelerine taþýmýþlardýr.

Coðrafi yapýnýn da sebep olduðu siyasi oluþumlar neticesinde bugün Batý ve Doðu olarak ikiye ayrýlmýþ olan Türkistan topraklarý üzerinde, Rusya'nýn ve Çin'in çok önemli planlarý vardýr.

1700'lerin ortalarýnda Çin istilasýna uðrayan Doðu Türkistan, kýsa aralýklarla baðýmsýzlýðýný elde etti. Ancak dünya ve bölge siyasetinde yaþanan deðiþimler Doðu Türkistan'ýn baðýmsýzlýk özleminin gerçekleþmesine engel oldu. Yaklaþýk 10 milyon km2 yüz ölçümüne sahip olan Çin, 2 milyon km2'lik yüz ölçümü ile dünyanýn dev ülkelerinden biri olan Doðu Türkistan'da uyguladýðý baský ve tecrit politikalarýyla bir halký toptan imha etmeye çalýþtý.

Bu dönem boyunca din adamlarýna fiziksel iþkencelerin yaný sýra, manevi iþkenceler de yapýldý. Örneðin din adamlarý meydanlara toplandý, Mao'nun sözde "ilah" olduðunu kabul ettiklerini ikrara zorlandýlar. Halktan ölülerini yakmalarý gibi Ýslam anlayýþýnýn dýþýnda uygulamalar yapmalarý istendi. Kapatýlan camiler ise askeri kýþla, depo veya sinema, tiyatro gibi eðlence yerleri olarak kullanýldý. Cuma ve teravih namazlarý da dâhil olmak üzere her türlü toplu ibadet yasaklandý, geride kalan birkaç camide ibadetlerini yerine getirmeye devam eden Müslümanlara aðýr vergiler kondu. Bu camilerin onarým ve bakýmý için kullanýlacak baðýþlara ve din adamlarýnýn her türlü mal varlýklarýna komünist yönetim tarafýndan el konuldu. Kuran öðrenmek ve öðretmek tamamen yasaklandý. Dini eserler evlerden toplandý. Arapça metinler, pek çok tarihi el yazmasý kitap da dahil olmak üzere yakýldý.

Peki, Çin'i Doðu Türkistan konusunda bu kadar ýsrarcý kýlan nedir? Bilindiði gibi coðrafi olarak Çin'in Batý ile iletiþiminin arasýnda iki önemli engel vardýr: Birincisi 5000 km uzunluðundaki dev Taklamakan Çölü, ikincisi de Çin sýnýrýný boydan boya kaplayan Çin Seddi. Doðu Türkistan ise Çin'in, çölün ilerisinde ve setin arkasýnda kalan tek topraðýdýr ve bu yönüyle Çin'in Batýya açýlan penceresi konumundadýr. Ancak Çin'in Doðu Türkistan'a olan ilgisini sýrf jeo-stratejik kaygýlarla açýklamak mümkün deðildir. Bu bölge ayný zamanda zengin yeraltý kaynaklarýna sahiptir ve topraklarý da çok verimlidir. 21. yüzyýlýn Kuveyt'i olarak da anýlan Doðu Türkistan, petrol, doðal gaz, uranyum, kömür, altýn ve gümüþ madenlerinin bolluðu ile dikkat çekmektedir ve bu yönü ile Çin'in en önemli hammadde kaynaklarýndan biridir.

Bugün de Çin'in Doðu Türkistan Müslümanlarýna karþý uyguladýðý baský en yoðun olarak dini alanda hissedilmektedir. Din düþmanlýðý, tüm komünist rejimlerde olduðu gibi Kýzýl Çin'in de resmi ideolojisinin bir parçasýdýr. Doðu Türkistan’da Müslümanlar dinlerini özgürce yaþayamamakta ve aðýr iþgal þartlarýna karþý mücadelelerini sürdürmektedirler. En son, 2009 yýlýnda Doðu Türkistan’da binlerce Müslümanýn hayatýný kaybettiði ve binlerce Müslümanýn da kaybolduðu bir ayaklanma olmuþtur. Dönem dönem bölgedeki gerginlik devam etmektedir.